IOT TIZIMLARIDA KIBERXAVFSIZLIKNI TA’MINLASHNING MODELLARI
https://doi.org/10.5281/zenodo.20640998
Keywords:
Internet of Things (IoT), IoT kiberxavfsizligi, Operational Technology (OT), IIoT, botnet, DDoS hujumlari, ransomware, sun’iy intellekt, supply chain zaifliklari, secure-by-design, Zero Trust arxitekturasi, kiberxavfsizlik standartlari, milliy raqamli infratuzilma, O‘zbekistonAbstract
Ushbu maqolada Internet of Things (IoT) tizimlarida kiberxavfsizlik masalalarining dolzarb jihatlari tahlil qilinadi. So‘nggi yillarda IoT qurilmalari sonining jadal o‘sishi bilan birga, ularni nishonga oluvchi kiberxavf va tahdidlar murakkablashib bormoqda. Tadqiqotda IoT va OT tizimlaridagi asosiy zaiflik turlari, jumladan zaif autentifikatsiya, shifrlanmagan aloqa kanallari, firmware bilan bog‘liq muammolar hamda ta’minot zanjiri (supply chain) zaifliklari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, botnetlar, DDoS hujumlari, ransomware va sun’iy intellekt bilan kuchaygan tahdidlarning zamonaviy tendensiyalari tahlil qilingan.Maqolada xalqaro tajriba va standartlar asosida IoT xavfsizligini ta’minlashning samarali mexanizmlari, xususan secure-by-design tamoyili, Zero Trust arxitekturasi, ko‘p qatlamli himoya yondashuvi hamda sun’iy intellekt asosidagi monitoring tizimlari muhokama etiladi. O‘zbekiston sharoitida IoT loyihalarining milliy raqamli infratuzilma xavfsizligiga ta’siri baholanib, mavjud normativ-huquqiy baza va amaliy choralar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari IoT tizimlarida kompleks va tizimli kiberxavfsizlik choralarini joriy etish zarurligini ko‘rsatadi.
Downloads
References
Alimuhamedov A.A. Axborot xavfsizligi asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
Qodirov D.X. Kompyuter tarmoqlari va ularning xavfsizligi. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2020.
Haydarov S.S. Sun’iy intellekt va IoT tizimlari. – Toshkent: Akademnashr, 2021.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi Farmon. – Toshkent, 2020.
O‘zbekiston Respublikasi Kiberxavfsizlik markazi (UZCERT). O‘zbekiston Respublikasida kiberxavfsizlik holati bo‘yicha yillik hisobot. – Toshkent, 2025.
ISO/IEC 30141:2018. Internet of Things (IoT) – Reference Architecture. – Geneva: ISO/IEC, 2018.
ISO/IEC 27400:2022. Cybersecurity — IoT Security and Privacy — Guidelines. – Geneva: ISO, 2022.
ETSI EN 303 645 V2.1.1. Cyber Security for Consumer Internet of Things: Baseline Requirements. – ETSI, 2020.
Sicari S., Rizzardi A., Grieco L.A., Coen-Porisini A. Security, privacy and trust in Internet of Things: The road ahead // Computer Networks. – 2015.
World Economic Forum. Global Cybersecurity Outlook 2026. – Geneva, 2026.
Published
Conference Proceedings Volume
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
