DAVLAT QARZI VA INFLATSIYANING O‘ZARO TASIRINI HISOBLASHNING USLUBIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Abstract
Маzkur моnоgrafiya hozirgi vaqtda davlat qarzi va inflyatsiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik bugungi global iqtisodiyotda makroiqtisodiy barqarorlikni belgilovchi eng muhim omillardan biri sifatida qaralmoqda. So‘nggi yillarda dunyo mamlakatlarida davlat qarzi keskin oshib bormoqda. Mazkur tendensiya davlat qarzi ortishi va inflyatsiya o‘sishi o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni chuqur tahlil qilish zarurligini ko‘rsatadi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda esa bu jarayon yanada sezilarli bo‘lib, fiskal kengayish, tashqi qarzning ko‘payishi va pul-kredit siyosatining cheklanganligi inflyatsion xatarlarni kuchaytirayotganini xalqaro tashkilotlar o‘z hisobotlarida ta’kidlamoqda. Globallashuv va makroiqtisodiy beqarorlik sharoitida davlat qarzi va inflyatsiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni ilmiy asosda tahlil qilishga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. So‘nggi yillarda ko‘plab mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash, ijtimoiy dasturlarni moliyalashtirish va inqiroz oqibatlarini yumshatish maqsadida davlat qarzidan faol foydalanilmoqda, bu esa inflyatsion bosimlarning kuchayishiga olib kelishi mumkin.
Моnоgrafiya ko‘tarilgan masalalar, оlib borilgan tahlil natijalari va chiqarilgan хulosalardan ilmiy izlanuvchilar, оliy ta’lim muassasalarining маgistratura bosqichi talabalari, ilmiy tadqiqotchilar va shu sohaga qiziquvchi аmaliyotchi-мutaxassislar keng foydalanishlari mumkin.
Downloads
References
I. Normаtiv-huquqiy hujjаtlаr vа metodologik аhаmiyаtgа egа nаshrlаr.
O‘zbekiston Respublikаsining Konstitutsiyаsi, 01.05.2023 y
O‘zbekiston Respublikаsi Prezidentining “O‘zbekiston—2030” strаtegiyаsi to‘g‘risidа”, 11.09.2023 yildаgi PF-158-son Fаrmoni
“2022 — 2026 yillаrgа mo‘ljаllаngаn yаngi O‘zbekistonning tаrаqqiyot strаtegiyаsi to‘g‘risidа” gi O‘zbekiston Respublikаsi Prezidentining 29.01.2022 yildаgi PF-60-sonli Fаrmoni
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi «O‘zbekiston-2030» strategiyasini «Atrof muhitni asrash va «yashil iqtisodiyot»-yilida amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida”gi PF-16-sonli Farmoni
2019-yil 8-yanvardagi “Iqtisodiyotni yanada rivojlantirish va iqtisodiy siyosat samaradorligini oshirishning qo‘shimcha chora tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5614-son Farmoni
O‘zbekiston Respublikasining 2024 yil 25-dekabrdagi “2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining davlat budjeti to‘g‘risida” O‘RQ-813-sonli Qonuni
O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 25 dekabrdagi “2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining davlat budjeti to‘g‘risida” O‘RQ-813-sonli Qonuni
O‘zbekiston Respublikasining 2023-yil 29 apreldagi “Davlat qarzi to‘g‘risida”gi O‘RQ-836-sonli Qonunida belgilangan makroiqtisodiy, jumladan, fiskal sohadagi vazifalarni amalga oshirishda mazkur dissertatsiya ishi muayyan darajada xizmat qiladi.
II. Monogrаfiyа, ilmiy mаqolа, pаtent, ilmiy to‘plаmlаr
Adam Smith (1776) – Wealth of Nations https://www.rrojasdatabank.info/Wealth-Nations.pdf;
David Rikardo (1817) – Principles of Political Economy https://competitionandappropriation.econ.ucla.edu/wpcontent/uploads/sites/95/1970/01/Principles-of-Political-Economy-and-Taxation-1817.pdf;
Alfred Marshall (1890) – Principles of Economics https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/Marshall,%20Principles%20of%20Economics.pdf;
John Meynard Keynes (1936) – The General Theory https://eet.pixel-online.org/files/etranslation/original/cas.umkc.edu_economics_people_facultyPages_kregel_courses_econ645_Winter2011_GeneralTheory.pdf;
Milton Friedman (1968) – The Role of Monetary Policy https://www.aeaweb.org/aer/top20/58.1.1-17.pdf;
Robert Barro (1974) – Are Government Bonds Net Wealth? https://eml.berkeley.edu/~saez/course131/Barro74JPE.pdf;
Sargent & Wallace (1981) – Some Unpleasant Monetarist Arithmetic https://www.minneapolisfed.org/research/quarterly-review/some-unpleasant-monetarist-arithmetic;
WOODFORD, M. (2003). Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy. Princeton University Press.https://doi.org/10.2307/j.ctv30pnvmf;
Sims, C. (1994) A Simple Model for the Study on the Determination of the Price Level and the Interaction of Monetary and Fiscal Policy. Economic Theory, 4, 381-399. http://dx.doi.org/10.1007/BF01215378;
Auerbach, A. J., & Gorodnichenko, Y. (2012). Measuring the output responses to fiscal policy. American Economic Journal: Economic Policy, 4(2), 1–27.;
Ilzetzki, E., Mendoza, E. G., & Végh, C. A. (2013). How big (small?) are fiscal multipliers? Journal of Monetary Economics, 60(2), 239–254.; Batini, N.,
Eyraud, L., Forni, L., & Weber, A. (2014). Fiscal multipliers: Size, determinants, and use in macroeconomic projections (IMF Technical Notes and Manuals No. 14/04). International Monetary Fund.;
Blanchard, O., & Leigh, D. (2013). Growth forecast errors and fiscal multipliers (IMF Working Paper No. 13/1). International Monetary Fund.
Leeper, E. M. (2013). Fiscal limits and monetary policy. National Bureau of Economic Research Working Paper No. 18877.;
McCALLUM, B. T., & NELSON, E. (2005). MONETARY AND FISCAL THEORIES OF THE PRICE LEVEL: THE IRRECONCILABLE DIFFERENCES. Oxford Review of Economic Policy, 21(4), 565–583. http://www.jstor.org/stable/23606848;
Urquhart, Magaly. (2021). Public debt, inflation, and the Fiscal Theory of Price Level in emerging markets: the case of Paraguay. Macroeconomics and Finance in Emerging Market Economies.15.127.10.1080/17520843.2021.1927128.
Alberola, E., Arslan, Y., Cheng, G., & Moessner, R. (2021). Fiscal regimes and the exchange rate (BIS Working Paper No. 950). Bank for International Settlements.
Arizala, F., et al. (2025). The impact of fiscal policy on inflation expectations (IMF Working Paper No. 25/231). International Monetary Fund.
Bank for International Settlements. (2012). Fiscal policy, public debt and monetary policy in emerging market economies (BIS Papers No. 67). BIS.
Beckerman, P. (1992). Public sector debt distress in Argentina, 1988–89. World Bank.
Branco, M. C. (2005). Moving toward full-fledged inflation targeting in Turkey. In Turkey at the crossroads: From crisis resolution to EU accession. International Monetary Fund.
Ersel, H. (2008). Fiscal dominance and inflation targeting: Lessons from Turkey. Emerging Markets Finance and Trade, 44(6), 38–51.
III. Foydаlаnilgаn boshqа аdаbiyotlаr.
N.M.Maxmudov, H.A.Hakimov. “Makroiqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash - barqaror iqtisodiy o‘sishni taʼminlashning muhim sharti” “Iqtisodiyot va taʼlim” ilmiy jurnali №2-son, 2017 yil, 7-11 betlar.;
X.S.Asatullayev, “Makroiqtisodiy muvozanatlikni taʼminlashda davlat fiskal siyosatining o‘rni”. 08.00.01-“Iqtisodiyot nazariyasi” ixtisosligi bo‘yicha Iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. Toshkent., 134 bet, 2013 yil.;
H.A.Hakimov, “O‘zbekistonda makroiqtisodiy siyosatni muvofiqlashtirishning moliyaviy mexanizmlarini takomillashtirish”. Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini olish uchun tayyorlangan Dissertatsiya ishi//TDIU, 2021 yil, 167-bet.;
Xaldarov Z.A. va boshqalar, “To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi munosabatlarda iqtisodiy erkinlikning o‘rni: Sobiq sotsialistik mamlakatlardan olingan dalillar”. Iqtisodiy integratsiya jurnali 38(2): 322-334. iyun, 2023 yil.;
Olimjonov O.O. “Raqamli texnologiyalar va ularni o‘zbekiston moliya sohasiga joriy etish istiqbollari”. “Barqaror iqtisodiy rivojlanish bo‘yicha strategik tashabbuslar va amaliy tavsiyalar: salohiyat va xatarlar” mavzuidagi Ilmiy-amaliy konferensiya maqolalari to‘plami. Toshkent: IFMR, 2021. – 254 bet.;
Rasulov N., Zaynutdinov Sh.N., Ashurov Z.A. “Muvozanat qonuni – iqtisodiy o‘sish hamda aholi farovonligini oshirishning muhim vositasi, O‘zbekiston eng yangi tarixining dolzarb masalalari”. 2024/9/30, №2 (15), 50-52.
Karimova D. “Sokraщeniye bednosti v Uzbekistane: faktorniy analiz i prognozi”. “Barqaror iqtisodiy rivojlanish bo‘yicha strategik tashabbuslar va amaliy tavsiyalar: salohiyat va xatarlar” mavzuidagi Ilmiy amaliy konferensiya maqolalari to‘plami. Toshkent: IFMR, 2021. 14-18.;
Karimov M.M. “Rol strategii investitsionnoy politiki v obespechenii ustoychivogo ekonomicheskogo rosta na osnove rosta produktivnosti i innovatsiy”, Ekonomika: analizi i prognozi , 5-6, 2020 g. 123-129.;
Chepel S.V., Abdunazarova N. “Otsenka uyazvimosti natsionalnoy ekonomiki k sjatiyu vneshnego sprosa (na primere svetnix metallov): rezultati modelirovaniya s ispolzovaniyem podxoda «Zatrati vipusk»”. Iqtisodiyot: tahlillar va prognozlar. №1 (29) Yanvar-mart, 2025.;
Bayxonov B.T. Axmedov O.T. “O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida investitsiyalardan foydalanish jarayonlari tahlili” // TDIU “Iqtisodiyot va innovatsiyalar” elektron jurnali, Toshkent, 2016 yil, №5-son.;
Kurbanova D.M., “Problemi ustoychivogo razvitiya ekonomiki” Problemi sovremennoy ekonomiki (Novosibirsk), 23, 7-10, 2015.;
Yakubova E.T. Prioritetnie napravleniya mejdunarodnogo sotrudnichestva regionov Uzbekistana so stranami YEAES // Bolshaya Yevraziya: razvitiye, bezopasnost, sotrudnichestvo. Moskva 2021. Yejegodnik. Vipusk 4, ch. 1. – S. 294-296.
International Monetary Fund. (2019). Brazil: Selected issues - Liquidity management and public debt: Institutions, unforeseen consequences, and recent reforms. IMF Country Report.
International Monetary Fund. (2024). Argentina: Staff report for the 2024 Article IV consultation and first review under the extended arrangement. IMF Country Report.
International Monetary Fund. (2025). Argentina: Ex-post evaluation of exceptional access under the 2022 extended fund facility. IMF Country Report.
International Monetary Fund. (2026). Services inflation and the exchange rate in Türkiye (IMF Working Paper). International Monetary Fund.
Sel, T. (2007). Inflation targeting and fiscal dominance: Evidence from Turkey (Master’s thesis). Middle East Technical University.
Cerra, V., Pérez, Y., & Saxena, S. C. (2016). Inflation and the black market exchange rate in a repressed economy: The case of Venezuela (IMF Working Paper No. 16/159). International Monetary Fund.
International Monetary Fund. (2010). Zimbabwe: Challenges and policy options after hyperinflation (Departmental Paper No. 10/03). International Monetary Fund.
International Monetary Fund. (2022). An unprecedented economic and humanitarian crisis. In Regional spillovers from the Venezuelan crisis. International Monetary Fund.
International Monetary Fund. (2022). Zimbabwe: 2022 Article IV consultation—Press release; staff report; and statement by the executive director for Zimbabwe. International Monetary Fund.
International Monetary Fund. (2025). Zimbabwe: 2025 Article IV consultation—Press release; staff report; and statement by the executive director for Zimbabwe. International Monetary Fund.
World Bank. (2021). Zimbabwe economic update. World Bank.
World Bank. (2024). Zimbabwe country economic memorandum. World Bank.
Rikardo, D. (1817). On the Principles of Political Economy and Taxation. London: John Murray.
Barro, R. J. (1974). Are government bonds net wealth? Journal of Political Economy, 82(6), 1095–1117. https://doi.org/10.1086/260266
Domar, E. D. (1944). The “burden of the debt” and the national income. American Economic Review, 34(4), 798–827.
Sargent, T. J., & Wallace, N. (1981). Some unpleasant monetarist arithmetic. Federal Reserve Bank of Minneapolis Quarterly Review, 5(3), 1–17.
Blanchard, O. (2019). Public debt and low interest rates. American Economic Review, 109(4), 1197–1229. https://doi.org/10.1257/aer.109.4.1197
Domar, E. (1944). The burden of the debt and the national income. American Economic Review.
Blanchard, O. (2019). Public debt and low interest rates. American Economic Review.
Blanchard, O. (2019). Public debt and low interest rates. American Economic Review, 109(4), 1197–1229. https://doi.org/10.1257/aer.109.4.1197
Reinhart, C., & Rogoff, K. (2010). Growth in a time of debt. American Economic Review.
IMF (2021). Debt Sustainability Framework for Low-Income Countries.
Rodrik, D. (2006). The social cost of foreign exchange reserves. International Economic Journal.
Reinhart, C., & Rogoff, K. (2010). Growth in a time of debt. American Economic Review.
IMF — International Monetary Fund. (2013). Staff Guidance Note for Public Debt Sustainability Analysis in Market-Access Countries. Washington, D.C.: IMF.
IMF — International Monetary Fund. (2022). Fiscal Monitor: Helping People Bounce Back. Washington, D.C.: IMF.
Pomfret, R. (2019). The Central Asian Economies in the Twenty-First Century: Paving a New Silk Road. Princeton University Press.
World Bank. (2008). Uzbekistan Economic Report: Managing Growth and Diversification. Washington, D.C.: World Bank.
Blanchard, O. (2019). Public debt and low interest rates. American Economic Review, 109(4), 1197–1229.
IMF — International Monetary Fund. (2020). Uzbekistan: 2020 Article IV Consultation. IMF Country Report No. 20/254. Washington, D.C.: IMF.
Celasun, O., Debrun, X., & Ostry, J. D. (2006). Primary surplus behavior and risks to fiscal sustainability in emerging market countries. IMF Staff Papers, 53(3), 401–425
IV. Internet sаytlаri.
O‘zbekiston Respublikаsi Prezidenti huzuridаgi Stаtistikа аgentligi, www.stаt.uz
O‘zbekiston Respublikаsi Oliy Majlisi, https://parliament.gov.uz/en/
O‘zbekiston Respublikаsi Mаrkаziy bаnki, www.cbu.uz
O‘zbeksiton Respublikаsi qonun hujjаtlаri to‘plаmi, www.lex.uz
O‘zbeksiton Respublikаsi Kаmbаg‘аllikni qisqаrtirish vа Bаndlik vаzirligi, www.mehnаt.uz
Jаhon bаnki, www.worldbаnk.org
https://ish.mehnаt.uz/vаcаncies/43408129
https://mehnаt.uz/oz/news/kаsb-hunаrgа-oqitish-tizimi-boyichа-tаkliflаr-korib-chiqildi
https://mininnovаtion.uz/info/stаrtаplаr
https://www.gаzetа.uz/oz/2024/05/13/lаbor-legislаtion/
https://www.ifo.de/en/fаcts/2024-03-20/germаnys-shortаge-skilled-workers-eаses-slightly
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.