ENERGIYA TA’MINOTI OB’EKTLARINING AVTOMATLASHTIRILGAN TIZIMLARI TARMOQLARIDA MA’LUMOTLARNI SOXTALASHTIRISH (TAMPERING) KIBERHUJUM TURINING AHAMIYATI VA UNING OLDINI OLISH - Abdumalikov , Akmal; Abduvakilov , Bunyod; Qodirova , Laylo (Scientific practical conference, 2025)
Energiya ta’minoti tizimlarida keng qo‘llanilayotgan aqlli hisoblagichlar (smart meters) va IoT sensorlari ma’lumotlarni to‘plash va real vaqt monitoring qilish imkoniyatini beradi. Biroq ushbu qurilmalar ko‘pincha resurs jihatdan cheklangan bo‘lib, murakkab kriptografik mexanizmlarni qo‘llash imkoniyati yo‘q. Shu sababli ular tampering (ma’lumotlarni buzish), replay hujumlari va ruxsatsiz ulanishlarga nisbatan zaif hisoblanadi. Ushbu tezisda aqlli hisoblagichlar uchun yengil kriptografik protokol (lightweight secure protocol) ishlab chiqish g‘oyasi taklif etiladi. Taklif etilgan yondashuv hisoblagichlarning imkoniyatlarini kamaytirmasdan, xavfsizlikni sezilarli darajada mustahkamlashga qaratilgan.